Genel Çerçeve
Mali Tabloların Amacı ve Kapsamı
Mali tablolar; bir işletmenin belirli bir tarihteki finansal durumunu, belirli bir dönem içindeki faaliyet sonuçlarını ve nakit akışlarını ilgili taraflara aktaran resmi belge setidir. Türkiye'de halka açık şirketler TFRS (Türkiye Finansal Raporlama Standartları), küçük ve orta ölçekli işletmeler ise VUK (Vergi Usul Kanunu) esaslarına göre tablolarını hazırlamaktadır.
TMS 1 — Finansal Tabloların Sunuluşu standardına göre tam bir mali tablo seti şu unsurlardan oluşur: finansal durum tablosu (bilanço), kâr veya zarar ve diğer kapsamlı gelir tablosu, özkaynak değişim tablosu, nakit akış tablosu ve dipnotlar.
1. Finansal Durum Tablosu (Bilanço)
Bilanço, belirli bir tarihteki varlıklar, yükümlülükler ve özkaynakları yansıtır. Temel muhasebe denklemi olan Varlıklar = Yabancı Kaynaklar + Özkaynak ilişkisi her zaman sağlanmalıdır.
| Aktif (Varlıklar) |
Pasif (Kaynaklar) |
Dönen Varlıklar
Nakit, ticari alacaklar, stoklar, diğer dönen varlıklar |
Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
Ticari borçlar, kısa vadeli krediler, vergi borçları |
Duran Varlıklar
Maddi duran varlıklar, maddi olmayan varlıklar, finansal yatırımlar |
Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
Uzun vadeli krediler, kıdem tazminatı karşılığı, ertelenmiş vergi |
|
Özkaynaklar
Ödenmiş sermaye, kâr yedekleri, dönem net kârı |
2. Gelir Tablosu
Gelir tablosu; bir dönemdeki gelirleri, giderleri ve kâr/zarar sonucunu gösterir. TFRS kapsamında şirketler, giderleri niteliklerine göre (fonksiyon bazlı veya nitelik bazlı) sınıflandırabilir.
| Kalem |
Açıklama |
Hesaplama |
| Net Satışlar |
İadeler ve indirimler düşülmüş brüt hasılat |
Brüt Satış − İade − İskonto |
| Brüt Kâr |
Satışlardan elde edilen ilk kâr seviyesi |
Net Satış − SMM |
| FAVÖK |
Faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr |
Faaliyet Kârı + Amortisman |
| Faaliyet Kârı |
Esas faaliyetten elde edilen kâr |
Brüt Kâr − Faaliyet Giderleri |
| Net Dönem Kârı |
Tüm gelir ve giderler sonrası nihai kâr |
Vergi Öncesi Kâr − Kurumlar Vergisi |
3. Nakit Akış Tablosu
TMS 7 kapsamında hazırlanan nakit akış tablosu; işletme, yatırım ve finansman faaliyetlerinden kaynaklanan nakit girişlerini ve çıkışlarını üç bölümde sunar.
- İşletme Faaliyetleri: Esas ticari faaliyetlerden sağlanan nakit akışları. Dolaylı yöntemde net kârdan hareketle tahakkuk kalemleri elimine edilir.
- Yatırım Faaliyetleri: Duran varlık alım-satımı, finansal araç yatırımları ve verilen kredilerden kaynaklanan akışlar.
- Finansman Faaliyetleri: Sermaye artırımı, temettü ödemeleri, kredi alımı ve geri ödemeleri.
4. Özkaynak Değişim Tablosu
Özkaynak değişim tablosu; dönem başı özkaynak bakiyesinden dönem sonu bakiyesine ulaşılmasına neden olan tüm değişimleri gösterir. Başlıca kalemler: dönem kârı/zararı, diğer kapsamlı gelir unsurları, sermaye artırımları, temettü ödemeleri ve muhasebe politikası değişikliklerinin etkisidir.
Mali Tabloların Analizi: Temel Yaklaşımlar
Mali tablolardan anlamlı çıkarımlar yapabilmek için çeşitli analiz yöntemleri bir arada kullanılmalıdır. Yatay analizde dönemler arası değişim oranları, dikey analizde ise kalem payları incelenir. Oran analizi, çok sayıda ilişki setini tek bir bakışta görmeyi sağlar.
Pratik Not: Türkiye'de halka açık olmayan şirketler VUK tablolarını, halka açık şirketler ise KGK tarafından yayımlanan TFRS setini kullanmak zorundadır. İki set arasındaki fark; gelir vergisi muhasebesi, finansal araç değerlemesi ve kira muhasebesi (TFRS 16) gibi konularda belirginleşir.
